Uczyć się od Południa: Brutalizm naszych czasów. Czytamy Achille’a Mbembego

Kiedy na naszych oczach usiłuje się wymazać całe narody, a algorytmy wielkich koncernów blokują rozpowszechnianie informacji o tych zbrodniach, diagnozy Achille’a Mbembego wybrzmiewają mocniej niż kiedykolwiek. W swoich książkach „Polityka wrogości. Nekropolityka” (przeł. Urszula Kropiwiec, Katarzyna Bojarska) oraz „Brutalizm” (przeł. Oskar Hedemann) przygląda się on fundamentom współczesnego świata – polityce opartej na przemocy i segregacji rasowej, dominacji kapitału, instrumentalizacji ludzkiego ciała, grabieży zasobów naturalnych i dóbr kultury. Łącząc rozmaite dziedziny wiedzy z perspektywą dekolonialną, filozof proponuje krytyczne spojrzenie na naszą cywilizację, a jednocześnie wskazuje na źródła potencjalnej zmiany. Widzi je w afrykańskim dziedzictwie i doświadczeniu – w praktykach reparacji, bycia i budowania nowych wspólnot.
W czasie spotkania porozmawiamy o politycznych wnioskach płynących z lektury „Brutalizmu” Mbembego, poszukując nie tylko diagnoz, ale i recept na nowe życie.

O DYSKUTANTACH
Beata Kowalska – socjolożka, profesorka UJ. Jej zainteresowania badawcze dotyczą m.in. genderowego wymiaru obywatelstwa, aktywizmu i oddolnych mobilizacji społecznych. Praktykę badawczą łączy z doświadczeniem w pracy w programach na rzecz równości płci w kraju i za granicą. Przedstawicielka Uniwersytetu Jagiellońskiego w konsorcjum Inspireurope (Horyzont 2020) oraz Scholars at Risk Network, działających na rzecz wolności akademickiej oraz ochrony prześladowanych członków i członkiń społeczności uniwersyteckiej. Jedna z założycielek inicjatywy Witajcie w Krakowie.

Filip Brzeźniak-Kujda – filozof, doktorant w Szkole Nauk Społecznych PAN, członek Zespołu Filozofii Kultury i Polityki w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Jego rozprawa doktorska poświęcona jest filozoficznej analizie problematyki melancholii. Interesuje się również marginesami teorii krytycznej, analizą języka filozofii oraz badaniami nad fantazmatami politycznymi. Publikował m.in. w „Argument: Biannual Philosophical Journal”, „Le Monde Diplomatique – edycja polska”, „Praktyce Teoretycznej” i „Wakacie-Notoria”. W 2024 roku gościł w ramach pobytu badawczego w History of Consciousness Department na University of California, Santa Cruz.
Bartłomiej Brzozowski – prawnik, kulturoznawca, obecnie doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych oraz student Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego zainteresowania naukowe obejmują zagadnienia z zakresu teorii interpretacji prawa, teorii literatury (hermeneutyka filozoficzna, poststrukturalizm, kulturowa teoria literatury), studiów genderowych oraz posthumanizmu.

O KSIĄŻCE
Oryginalna diagnoza współczesności dokonana z perspektywy Afryki łączy elementy teorii krytycznej, myśli postkolonialnej i psychoanalizy.
Tytułowy brutalizm to metafora naszej epoki, w której zachłanny kapitalizm w coraz bardziej bezwzględny sposób kruszy, rozszczepia i drenuje zarówno planetę, jak i ludzkie ciała. Paradoksalnie, technologie cyfrowe tylko pogłębiają politykę ekstrakcji, przyczyniając się do zagłady wszystkiego, co żywe. Umożliwiają też one uprawianie na niespotykaną dotąd skalę rasistowskiej polityki segregacji i sortowania ludzi, zmieniając ich w przemieszczające się ciała-granice i sprawiając, że nigdy nie będą mogli znaleźć się „u siebie”.
W chwili, gdy prawicowi populiści straszą widmem „wielkiego zastąpienia” białej populacji niebiałą, dokonuje się rzeczywisty proces wymiany ludzi na cyfrowe awatary i inteligentne maszyny. Ciało staje się teraz bowiem wyłącznie narzędziem w osiąganiu chwilowej rozkoszy albo obiektem poddanym obróbce termopolityki. Cyfrowy neoliberalizm doprowadził do tego, że to, co nieświadome, przestało być przedmiotem represji i wybucha w paroksyzmach narcystycznego hedonizmu i maskulinizmu.

Prawdziwym laboratorium tego rodzaju brutalistycznych praktyk przez wieki była i wciąż pozostaje Afryka, poddawana kolonialnej przemocy, ekstrakcji ciał, dóbr naturalnych i obiektów sztuki. I dlatego to właśnie w Afryce – w afrykańskiej myśli, historii i doświadczeniu – szuka Mbembe odpowiedzi na pytania, jak naprawić to, co zniszczone, jak wypracować nowe formy globalnego współistnienia.
Spotkanie zorganizowane w ramach projektu Fundusz Księgarski KMLU