Nowa opowieść o czytaniu. Koalicja „Czytająca Polska” spotkała się po raz dziesiąty

„Czytająca Polska” to nieformalna koalicja osób, instytucji, organizacji pozarządowych i firm, które łączy przekonanie, że przyszłość Polski zależy od czytania. Koalicja powstała na kilka miesięcy przed pandemią. Członkowie podkreślają, że ich marzeniem jest stworzenie warunków do pełnego rozwoju potencjału każdego dziecka w Polsce. Badania potwierdzają, że prywatna czynność, jaką jest czytanie książek, przekłada się na polepszenie szans życiowych jednostki i – co za tym idzie – olbrzymie korzyści dla wspólnoty: zwiększenie liczby obywateli uczestniczących w życiu społecznym i gospodarczym, wzrost potencjału naukowego, ekonomicznego i innowacyjnego kraju – można przeczytać na stronie koalicji. Podczas spotkania w Łodzi członkowie „Czytającej Polski” podsumowali efekty swojej wspólnej pracy.

Cieszę się, że to właśnie Muzeum Książki Artystycznej gości jubileuszowe warsztaty „Czytającej Polski”. To przedsięwzięcie, które w różnych środowiskach zainteresowanych tematem jest coraz bardziej znane i cenione, bo po prostu zaczynamy widzieć rezultaty prac koalicji, a przecież wszyscy wiemy, że rozmowy często nie przekładają się na jakiś konkretny efekt – podkreśliła Halina Bernat, dyrektorka Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi.

Jesteśmy dumni, że jako KBF kolejny raz wzięliśmy udział w obradach koalicji. Nasza instytucja wraz z Miastem Krakowem uczestniczy w pracach „Czytającej Polski” od samego początku. Z każdego spotkania przywozimy zawsze garść inspiracji do działania na rzecz promocji czytelnictwa. Wierzymy, że bogatsi o te spotkania jeszcze skuteczniej będziemy zachęcać do spędzania czasu z literaturą – mówi Barbara Balmas, kierowniczka Działu Literackiego KBF.

Koalicja wypracowała nowy model rozumienia znaczenia czytania na poziomie społecznym. W swoich publikacjach podkreśla, że czytanie to nie tylko narzędzie kształtowania ludzi kultury, ale ważny i krytyczny czynnik rozwoju cywilizacyjnego w wielu dziedzinach: od zdrowia, dobrostanu, stabilności psychicznej i emocjonalnej, przez sprawczość, kompetencje zespołowe, przywódcze i odpornościowe, po potencjał naukowy, innowacyjny i gospodarczy. Koalicja skutecznie buduje zupełnie nową opowieść o czytaniu jako fundamencie i spoiwie naszej cywilizacji.

„Narracja” to słowo nadużywane w ostatnich latach. Ale idea, że to, w jaki sposób opisujemy rzeczywistość, ma wielkie znaczenie, oraz że narracja wpływa na rzeczywistość, jest prawdziwa. Dlatego opowieść o doniosłości czytania jest bardzo ważna i może zmienić nie tylko nasze rozumienie roli lektur, ale też wpływać na decyzje i inwestycje, tworząc system, w którym więcej dzieci będzie miało szansę na realizację swojego potencjału i marzeń – podkreśla Maria Deskur, prezeska Fundacji Powszechnego Czytania, która koordynuje prace „Czytającej Polski”.

Zmiana opowieści zaczęła się już przekładać na zmianę sposobu posługiwania się czytaniem jako narzędziem. W Zabrzu czytanie zostało wpisane jako czynnik rozwoju miasta do oficjalnej strategii (efektem czego czytelnictwem zajmują się tam dziś nie tylko wydziały kultury i edukacji, ale cały magistrat, a także przychodnie, żłobki i urząd pracy). Województwo warmińsko-mazurskie jako pierwsze w Polsce wprowadziło ogólnowojewódzki program rozwoju czytelnictwa, do którego obok bibliotek, szkół i przedszkoli zostały włączone przychodnie, żłobki oraz jednostki biznesowe. Elementy takich zmian wprowadzane są w najróżniejszych miejscach w Polsce: od Poznania, przez Wrocław, Choszczno, Zamość, Lublin, Szczebrzeszyn, po Wisłę czy Kraków.

Prace „Czytającej Polski” zaowocowały powstaniem publikacji eksperckiej „Czytająca szkoła”, która promuje w placówkach edukacyjnych kompetencje językowe jako fundamentalne umiejętności, zgodnie z wypracowanym przez MEN profilem absolwenta i nową podstawą programową wchodzącą w życie od 1 września 2026 r. Publikacja „Czytającej Polski” jest więc dziś jednym z niewielu profesjonalnych źródeł wiedzy i inspiracji dla wszystkich szkół w Polsce, które od nowego semestru zobowiązane są do budowania holistycznej strategii wspierania kompetencji językowych (czyli czytania, pisania i rozumienia) – nie tylko na lekcjach języka polskiego, ale także na wszystkich zajęciach.

Kolejnym efektem prac „Czytającej Polski” jest powstanie bezpłatnego kursu online „Czytam, więc myślę, działam i jestem obywatelem”, który pokazuje, jak używać czytania jako narzędzia nie tylko na wszystkich przedmiotach w szkole, lecz także szerzej. Kurs powstał kilka miesięcy temu, a już pierwsza szkoła wyższa, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, zarekomendowała go swoim studentom.

Im dłużej pracujemy razem, tym wyraźniej widzimy, że żadna pojedyncza organizacja nie jest w stanie sama stawić czoła skomplikowanym wyzwaniom. Różnorodność naszych perspektyw jest nie do przecenienia. Jesteśmy z bardzo różnych środowisk z całej Polski, z miejscowości o różnej liczbie mieszkańców – to sprawia, że widzimy czytelnictwo z perspektywy szkoły, ale i wydawcy, przedszkola, przychodni, małej fundacji czy wielkiej instytucji. Wielość perspektyw i otwarta rozmowa sprawiają, że rozwiązania, które proponujemy, mają szansę realnie sprawdzić się w tych różnych rzeczywistościach, które reprezentujemy – podkreśla Agata Saracyn ze Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej, długoletnia członkini koalicji.

Obecnie koalicja „Czytająca Polska” pracuje nad materiałem skierowanym do biznesu, rozwiązaniami dla opiekunów dzieci w wielu do 3 lat oraz publikacją ekspercką dla decydentów.

Uczestniczę w pracach „Czytającej Polski” od samego początku. Udowodniliśmy sobie wzajemnie, jak wielką moc twórczą ma prawdziwa demokracja partycypacyjna, w której każdy ma głos. Koalicja „Czytająca Polska” jest środowiskiem, w którym słyszymy się i słuchamy wzajemnie – podkreślił Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej, przewodniczący Konferencji Dyrektorów Bibliotek Narodowych.

W pracach koalicji biorą i brały udział następujące organizacje:

Instytucje: Biblioteka Narodowa, Narodowe Centrum Kultury, Instytut Książki, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Gdyńskie Centrum Kultury, Wrocławski Dom Literatury, Krakowskie Biuro Festiwalowe, Goyki 3 Art Inkubator, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Gdański Dom Literatury, Zamojska Akademia Kultury

Samorządy i organizacje samorządowe: Gdańsk, Lublin, Łódź, Kraków, Strumień, Warszawa, Wrocław, Zabrze, Zakopane, Unia Metropolii Polskich, Rozczytana aglomeracja, Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej, Poznański Zespół Żłobków

Biblioteki: WBP Olsztyn, WBPiCAK w Poznaniu, MBP Zabrze, MBP Wrocław, MBP Choszczno, MBP Dąbrowa Górnicza, MBP Zakopane; MBP Wisła, MBP Radom, MBP Kielce, Biblioteka Mieścisko

Biznes: Wydawnictwo Mamania, Wydawnictwo Nowa Era, Księgarnia Mamy to!, Legimi, Lubimyczytac.pl, Międzynarodowe Targi Poznańskie, Wydawnictwo Agora dla dzieci, Wydawnictwo Poznańskie, Rossmann

Fundacje i stowarzyszenia: Fundacja Powszechnego Czytania, Fundacja Czas Dzieci, Fundacja Edico, Centrum Edukacji Obywatelskiej, Festiwal Stolica Języka Polskiego, Szkoła Edukacji PAFW i UW, Polska Izba Książki, Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury, Fundacja Rozwoju Dzieci im. Komeńskiego, Fundacja Dom Książki

Jednostki systemu oświaty: Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis, Psychologia Edukacyjna, Szkoła Podstawowa nr 33 w Katowicach, Liceum Ogólnokształcące nr VII we Wrocławiu, Uniwersytet w Białymstoku

Fot. Kasia Reszka