Bezpłatne | Kraków Miasto Literatury UNESCO

Już 26 marca widzimy się w Pałacu Potockich, by porozmawiać z Pauliną Małochleb o jej literackim debiucie. Zapraszamy na premierę książki „Mięśnie mam od miłości. O macierzyństwie” (Wydawnictwo Karakter).

Spotkanie poprowadzi: Katarzyna Kubisiowska
Wstęp na wydarzenie jest wolny, obowiązują wejściówki.
Autorka książki została wyróżniona Nagrodą Krakowa Miasta Literatury UNESCO 2025.

O książce:
To nie jest książka o macierzyństwie rozumianym jako doświadczenie prywatne ani o rodzinie pojmowanej jako bezpieczna enklawa. To książka o wstydzie będącym narzędziem kontroli oraz o pracy, która nie ma nazwy, choć podtrzymuje całe życie społeczne. To także opowieść o rodzinie pozostawionej samej sobie przez państwo, za to doskonale obsługiwanej przez rynek. O ciele – rodzącym, karmiącym, zmęczonym, pozbawionym wzniosłości, za to uwikłanym w codzienną przemoc norm, estetyk i oczekiwań. Autorka opisuje macierzyństwo jako nieustanny występ – rozgrywający się w przychodniach, szkołach, na ulicy i w domach – podczas którego kobiety mają być jednocześnie czułe i wymagające, kompetentne i bez roszczeń, obecne, ale niewidzialne. Pokazuje, jak instytucje, język i obyczaj uczą je zarządzać emocjami, tłumić gniew i wstyd, żeby system mógł działać bez zakłóceń.

Ostatecznie jednak Paulina Małochleb opowiada przede wszystkim o miłości – uczuciu, które przesłaniają grube warstwy zmęczenia i dla którego brakuje języka. Żeby się do niego dobrać, trzeba szukać w literaturze, w sztuce, we własnych wspomnieniach – aż napotka się małą spoconą dłoń. Dotyk, który zakotwicza.

O autorce:
Krytyczka literacka, badaczka i wykładowczyni. Laureatka Nagrody Prezesa Rady Ministrów oraz stypendystka programu „Młoda Polska” Narodowego Centrum Kultury. Autorka książki Przepisywanie historii i bloga ksiazkinaostro.pl, publikowała m.in. w „Polityce”, „Krytyce Politycznej”, dwutygodnik.com, „Nowych Książkach” i „Twórczości”. Wykłada na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, kuratoruje projekty literackie w Bunkrze Sztuki, a w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie kieruje Ośrodkiem Komunikacji. „Mięśnie mam od miłości. O macierzyństwie” to jej debiut literacki.

Wydarzenie odbywa się w ramach Miesiąca Krakowianek 2026. Pełny program festiwalu znajduje się na stronie www.krakowianki.krakow.pl

Wydawnictwo LOKATOR zaprasza na PREMIERĘ tomu poetyckiego „Motyl i śmierć” Jiřiny Haukovej w przekładzie Wojciecha Marca, oraz na rozmowę z Libuše Heczkovą profesorką na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Karola w Pradze którą poprowadzi Olga Sabała.

Tom „Motyl i śmierć” powstał w czasie normalizacji i był napisany jako forma zapisu procesu godzenia się ze śmiercią obojga rodziców (ojciec zmarł w roku 1968, matka w 1969). Był to pierwszy tom autorki, który nie miał szans na oficjalne wydanie ze względu na to, że w roku 1970 jej twórczość została oficjalnie zakazana. Tom złożony jest z wierszy napisanych w latach 1965-1975, choć strona tytułowa podaje zakres dat 1970-1975. Po raz pierwszy ukazał się w samizdatowej, bibliofilskiej edycji w nakładzie dziesięciu egzemplarzy w roku 1975. Od tego czasu doczekał się jeszcze dwóch podziemnych (przed 1989) i dwóch oficjalnych wydań.

Pierwsza część tomu dotyczy doświadczenia najbardziej osobistego: śmierci rodziców oraz bliskich, a także bezpowrotnego pożegnania z dzieciństwem; wyraża także mocne powątpiewanie w aktualność istniejącego języka i możliwość wyrażenia i przekazania za jego pomocą wewnętrznych przeżyć. Część druga, skupiona na wspomnieniach, staje się punktem wyjścia do rozważań o trwałości sztuki, ale i o powtarzaniu się ludzkiego życia w życiach dalszych pokoleń – po perspektywie śmierci, mamy cień nadziei na nowe (choć już nie nasze, a inne) życie. W tej części żegna się autorka również z życiem pełnym podróży i poczuciem bycia częścią szerokiej kultury europejskiej, co można odczytywać jako refleksję wydarzeń w Czechosłowacji po roku 1968.

Ostatnia część przenosi czytelnika ze sfery doświadczeń osobistych do sfery abstrakcji, stając się przestrzenią do namysłu nad sensem sztuki, pozycją człowieka w przyrodzie, a także rozważań o obecnym stanie ludzkości i świata. Choć bezwzględna w swoich diagnozach, daje jednak nadzieję – wszystko to bowiem: i śmierć, i problemy osobiste, i problemy społeczne, niczym jest w perspektywie wiecznego trwania kosmosu. W części tej dochodzi też do swego rodzaju rehabilitacji języka przez jego rekonstrukcję i eksplorowanie jego asocjacyjnej i konotacyjnej mocy.

Libuše Heczková jest profesorką na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Karola w Pradze. Jej zainteresowania obejmują literaturę i historię kultury XX wieku, gender studies, teorię literatury i dydaktykę literatury.

Jest autorką i współautorką książek poświęconych literaturze współczesnej, historii i feminizmowi, w tym „Ženám žádný obor vědecký od přírody není uzavřen”: Spletité cesty žen k vědecké kariéře v první polovině 20. století („Żadna dziedzina nauki nie jest z natury zamknięta dla kobiet”: Skomplikowane drogi kobiet do kariery naukowej w pierwszej połowie XX wieku; wspólnie z M. Bahenską i D. Musilovą; 2023) oraz współautorką historii literatury czeskiej XX wieku, 1905-1971 (przedostatni, piąty tom – 2026). Skupia się na literaturze pisanej przez kobiety, a w mniejszym stopniu na krytyce literackiej, publikuje w czasopismach literackich, takich jak Revolver Revue i A2.

Babunia to przejmująca, bezkompromisowa opowieść o dzieciństwie i dorastaniu w niewielkim słowackim mieście lat dziewięćdziesiątych, o codzienności naznaczonej alkoholizmem ojca oraz despotyczną obecnością babki, do której zawsze należy ostatnie słowo. To także historia trzech pokoleń kobiet, uwikłanych w relacje zależności, przemocy symbolicznej i milczenia, a zarazem podejmujących nieporadne próby poradzenia sobie z przygniatającą rzeczywistością.

Powieść Ivany Gibovej — balansująca między groteską, czarnym humorem a brutalną szczerością — dotyka tematów starości, opieki, cielesności i pamięci, demitologizując figurę „kochanej babci” i rodzinnej wspólnoty. Babunia jest zapisem wspomnień: tych niewinnych, ale i takich, o których wolałoby się zapomnieć — a które mimo wszystko domagają się opowiedzenia.

Zapraszamy na spotkanie z Izabelą Zając, tłumaczką powieści Babunia słowackiej pisarki Ivany Gibovej — jednej z najbardziej wyrazistych autorek współczesnej literatury słowackiej. Książka stanie się punktem wyjścia do rozmowy o środkowoeuropejskiej wspólnocie doświadczeń oraz o tym, na ile są one przekładalne — językowo, kulturowo i emocjonalnie. Zastanowimy się, czy doświadczenie da się „przełożyć” bez utraty jego ostrości i niewygody.

Porozmawiamy również o współczesnej literaturze słowackiej: aktualnych trendach, pozycji autorek oraz o tym, czy autofikcja rzeczywiście dominuje dziś na słowackim rynku wydawniczym.

Spotkanie poprowadzi Anna Maślanka.

Anna Maślanka – Inżynierka i bohemistka, doktorka literaturoznawstwa, tłumaczka literacka. Współtwórczyni programu literackiego festiwalu Kino na Granicy. Prowadzi blog o literaturze czeskiej Literackie Skarby Świata Całego, swoje teksty publikowała między innymi w „Nowych Książkach”, „Nowej Europie Wschodniej”, „Twórczości”, „Przekroju”. Prywatnie psia mama kundelka Rambouska.

Czy to cień naśladuje nas, czy to my kopiujemy cień? Kto chodzi za kim krok w krok? Czy kiedy cień robi się dłuższy, wydłużamy się razem z nim, czy robimy się mniejsi?

Jest tyle ciekawych pytań, na które nie ma prostych odpowiedzi, że przydałaby się podręczna encyklopedia cieni albo naukowe opracowanie pod tytułem „Cień człowieka, a człowiek cienia – wstęp teoretyczny do odgapiania”.

Co się dzieje, kiedy cień postanawia żyć własnym życiem i przestaje być kalką człowieka? Gdzie lubi spędzać czas? Co go bawi, a co smuci?

Zapraszamy na Literackie Chwile, na których przyjrzymy się cieniowi i poznamy książkę „Miejsce dla cieni” autorstwa Lidii Branković w przekładzie Izabeli Wasilewskiej.

Warsztaty poprowadzą Beata Kwiecińska i Maciej Dąbrowski – twórcy INSPIRO, organizatorzy setek warsztatów dla dzieci i nagradzani animatorzy kultury. Uwielbiają pracę z dziećmi, dla których zmieniają świat. Są praktycznie nieteoretyczni. Fascynuje ich siła oddolnych inicjatyw, energia lokalnych społeczności i fakt, że wszystko jest możliwe.

Czy tłumacz ma tylko obowiązki, czy też jakieś prawa? Czy da się tłumaczyć poezję konkretną i czy jest coś, czego przełożyć się nie da? Czy istnieje przekład polityczny? Czy przekłady się starzeją i co to właściwie znaczy? Czy przypisy tłumacza są konieczne i czemu (lub komu) służą? Jak się powinno – a kiedy się nie powinno tłumaczyć? I w końcu: czy tłumacze oddają spójnikom należny szacunek?

Jerzy Jarniewicz nie tylko odpowiada na te pytania, ale stawia też kilka ważnych postulatów, jak choćby formułuje osiem przykazań tłumacza, oraz bez ogródek mówi, na czym polega współpraca z redaktorem i jaki jest jego wkład w proces twórczy. W swojej najnowszej książce – skrzącej się humorem, wnikliwej i napisanej z niezwykłą erudycją – ten wybitny tłumacz analizuje przekłady dzieł autorów nie tylko anglojęzycznych, w tym Ursuli Le Guin, Adrienne Rich, Alice Oswald czy Franka O’Hary, ale też na przykład Arystofanesa, Théophile’a Gautiera, Konstandinosa Kawafisa i Josifa Brodskiego.

Jerzy Jarniewicz (ur. 1958) – krytyk literacki, poeta, tłumacz. Autor trzynastu zbiorów wierszy. Za tom Puste noce (2017) otrzymał Nagrodę Poetycką Silesius, a za Mondo cane (2021) – Nagrodę Literacką Nike. Opublikował szesnaście książek krytycznoliterackich i eseistycznych, m.in. Lista obecności (2007, nominacja do Nike), Gościnność słowa (2012), Tłumacz między innymi (2018, nominacja do Nike) i Frotaż. Szkice o prozie anglojęzycznej (2024). Przekładał utwory wielu pisarzy języka angielskiego, w tym Jamesa Joyce’a, Philipa Rotha, Raymonda Carvera, Johna Banville’a, Ursulę Le Guin, Margaret Atwood. Opracował także antologie: Sześć poetek irlandzkich (2012), Poetki z Wysp (2015, z Magdą Heydel) i 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (2018). Mieszka w Łodzi.

Goście panelu: Patrycja Chajęcka, Zofia Kręc, Amina Niepsuj-Wood, Aleksander Podgórny, Marta Talacha, Justyna Sterna, Aleksandra Wójcik, Magdalena Ukrainets, Paulina Zając

Prowadzenie: Jerzy Jarniewicz

Czy europejska wspólnota czytelnicza jest możliwa dzięki przekładowi? A jeśli tak jest, czy tłumacze mogą pełnić w niej rolę ambasadorów nowych zjawisk, niesłyszanych dotąd głosów, nieopowiedzianych wcześniej historii? Co zyskujemy otwierając się lekturowo na inne punkty widzenia? Connecting Emerging Literary Artists (CELA) to międzynarodowa inicjatywa, której celem jest wspieranie rozwoju artystów literackich oraz przekładu pomiędzy językami europejskimi.

W obecnej edycji projektu bierze udział dziesięcioro wschodzących tłumaczy literackich z języków: bułgarskiego, czeskiego, hiszpańskiego, niderlandzkiego, rumuńskiego, serbskiego, słoweńskiego, ukraińskiego oraz włoskiego na język polski. Podczas spotkania opowiedzą o wyzwaniach stojących przed młodymi tłumaczami i tłumaczkami, o przekładzie jako pracy, pasji i sztuce. Panel poprowadzi Jerzy Jarniewicz – znany zarówno jako wybitny praktyk przekładu, jak i niekwestionowany autorytet w badaniach nad nim.

Nieśmiały i wycofany belgijski chłopiec z wysokości kościelnego chóru spogląda na tłumy dziewcząt zgromadzone na pogrzebie szkolnego kolegi. Myśl o mieszkańcach wielkiej płyty, uwięzionych w zalanych wodą blokach jak ryby w akwarium, nie daje spokoju mieszkańcowi bezimiennego czeskiego miasteczka. Przerzucając siano w stodole gdzieś na słoweńskiej wsi stara kobieta wspomina przyjaciółkę z dzieciństwa. Historie opowiedziane w prozatorskich debiutach młodych europejskich pisarzy, choć z pozoru mogłyby wydarzyć się wszędzie, zakorzenione w innych językach, imaginariach i miejscach, otwierają nas na inne światy.

Program CELA (Connecting Emerging Literary Artists) selekcjonuje najciekawszych przedstawicieli nowej europejskiej prozy, aby dzięki przekładowi uzdolnionych tłumaczy prezentować ich czytelnikom na międzynarodowych festiwalach. Podczas Festiwalu Conrada przedstawimy publiczności troje wschodzących artystów: Eliškę Beranovą z Czech, Lievena Stoefsa z Belgii oraz Pię Prezelj ze Słowenii, których opowieści, dzięki przekładom Pauliny Zając, Marty Talachy oraz Aleksandry Wójcik, mogły dotrzeć do polskich czytelników.

Autorzy odczytają fragmenty swoich tekstów i razem z tłumaczkami opowiedzą o doświadczeniach pisania, przekładania, oraz o wyjątkowej relacji pomiędzy pisarzem, tłumaczem i opowieścią.

Spotkanie odbędzie się w dwóch częściach, pierwsza w języku angielskim, druga w języku polskim.

Wstęp wolny. Liczba miejsc ograniczona.

24 października, godz. 19:00 | Spółdzielnia Ogniwo, ul. Smolki 11a

W dniach 22–25 sierpnia 2025 roku na placu św. Marii Magdaleny odbędzie się kolejna edycja Krakowskiego Kiermaszu Książki (z drugiej ręki) – „Szukam słowa”. Wydarzenie organizowane od 2016 roku promuje czytelnictwo, integruje środowisko antykwariuszy i bukinistów oraz przypomina o bogatych tradycjach antykwarycznych Krakowa – Miasta Literatury UNESCO.

Literackie skarby na stoiskach

Na uczestników kiermaszu czeka bogaty wybór publikacji: rzadkie wydania i pierwsze edycje klasyków, komiksy i albumy, unikatowe ilustracje, stare mapy, pocztówki i cracoviana, a także winyle i inne kolekcjonerskie perełki.

W wydarzeniu wezmą udział m.in.: Antykwariat Phosphoros, Ministerstwo Starych Książek, Antykwariat Świat w tunelu, Antykwariat 451 stopni, Antykwariat Erudyta, Antykwariat PiBook, Antykwariat Hulajpole, Fundacja Biblioteka Domowa, American Bookstore, a także bukiniści Robert Gardas i Grzegorz Łabuda.

Spotkania autorskie i poezja na żywo

Integralną częścią kiermaszu będzie Strefa literacka Krakowskiego Oddziału Związku Literatów Polskich (KO ZLP). Odwiedzający będą mogli spotkać się z autorami, posłuchać poezji w ich interpretacji oraz zdobyć książki z osobistymi dedykacjami.

Dostępne będą również publikacje wydane przez KO ZLP, w tym poetycki Almanach Krakowskiej Nocy Poetów oraz prozatorski Literat Krakowski.

Harmonogram obecności autorek i autorów:

Piątek, 22 sierpnia (11:00–20:00): Danuta Sułkowska, Danuta Perier-Berska, Jan Masłyk, Grażyna Potoczek, Antonia Sebesta, Irena Kaczmarczyk, Małgorzata Kulisiewicz
Sobota, 23 sierpnia (10:00–20:00): Danuta Perier-Berska, Małgorzata Kulisiewicz, Lucyna Bełtowska, Irena Kaczmarczyk, Leszek Konarski, Grażyna Potoczek, Marian Kowalik
Niedziela, 24 sierpnia (10:00–18:00): Danuta Perier-Berska, Irena Kaczmarczyk, Jan Masłyk, Lucyna Bełtowska, Grażyna Potoczek, Leszek Konarski, Marian Kowalik

Codziennie w godzinach 16:00–17:00 zaplanowano wspólne czytanie poezji.

Kolejna edycja już we wrześniu

Organizatorzy zapraszają także na następną odsłonę kiermaszu, która odbędzie się 12–14 września 2025 roku.

Organizatorzy i partnerzy

Wydarzenie organizowane jest przez Stowarzyszenie Antykwariuszy i Bukinistów Krakowskich oraz KBF – Kraków Miasto Literatury UNESCO, przy wsparciu Miasta Krakowa.

30 sierpnia odbędzie się spacer literacki śladami Sławomira Mrożka – cenionego dramaturga, mistrza opowiadań, rysownika, człowieka ery „Przekroju”, artysty o wielu twarzach. Podczas dwuipółgodzinnego spaceru przemierzymy nie tylko krakowskie szlaki, ale odbędziemy też podróż w czasie, by zobaczyć oczami duszy miejsca bliskie twórcy. Nie zabraknie spacerowych must see jak Krupnicza 22. Spacer poprowadzi Anna Hojwa.

Miejsce spotkania: Pałac Potockich
Czas trwania: 2,5 godziny

Bezpłatne wejściówki będzie można pobierać już od 18.08.2025 r. na stronie KBF: BILETY

12 sierpnia 2025 o godzinie 18.00 w Pałacu Potockich odbędzie się premiera książki Ishbel Szatrawskiej „Wyrok”. Spotkanie wokół publikacji, która została objęta patronatem Krakowa Miasta Literatury UNESCO, poprowadzi Justyna Nowicka.

Franciszek Strzelecki i Czesław Majda ruszają w pościg za zbiegiem. Mają wykonać na nim wyrok śmierci. Robili już w życiu znacznie podlejsze rzeczy. Zresztą człowiek, którego tropią, jest najpewniej kolaborantem. Takiego zabijać nie szkoda. Strzelecki i Majda przemierzają wioski, lasy i hale. Wiedzą już, że są blisko. Czują ekscytację, ale w ich sercu zaczyna kiełkować trudny do określenia lęk.

Ishbel Szatrawska – dramatopisarka, współzałożycielka Żydowskiego Instytutu Sztuki. Autorka m.in. nagradzanego dramatu „Żywot i śmierć pana Hersha Libkina z Sacramento w stanie Kalifornia” (nominacja do Paszportu „Polityki”) i powieści „Toń” (nominacje do międzynarodowej nagrody Grand Continent, Nagrody Nike i Nagrody Conrada). Stypendystka Krakowa Miasta Literatury UNESCO i Instytutu Teatralnego w Warszawie. Laureatka m.in. Wawrzynu – Literackiej Nagrody Warmii i Mazur, Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej, finalistka Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej. Dramaty i eseje publikowała w „Dialogu”, prozę w miesięczniku „Znak”, eseje i felietony w „Czasie Literatury”, „Polityce” i „Machinie Myśli”. Jest także współautorką „Hagady kobiet” wydanej w Wydawnictwie Austeria pod kierunkiem Belli Szwarcman-Czarnoty.

Jeśli pogoda pozwoli, spotkanie odbędzie się na dziedzińcu Pałacu Potockich.

Bezpłatne wejściówki na spotkanie będzie można pobrać ze strony KBF: BILETY

Miejsce spotkania: Pałac Potockich
Czas trwania: 2,5 godziny

Bezpłatne wejściówki będzie można pobierać już od 18 sierpnia na stronie KBF: BILETY

W ostatni weekend lipca na placu św. Marii Magdaleny odbędzie się kolejna edycja Krakowskiego Kiermaszu Książki (z drugiej ręki) – „Szukam słowa”. To wyjątkowe wydarzenie skierowane do miłośników książek, kolekcjonerów, czytelników w każdym wieku oraz wszystkich, którzy cenią niepowtarzalną atmosferę literackich spotkań pod gołym niebem.

Na stoiskach antykwariuszy i bukinistów będzie można znaleźć prawdziwe perełki: rzadkie wydania, unikatowe ilustracje, pierwsze wydania klasyków, komiksy, albumy, stare mapy i pocztówki, cracoviana, płyty winylowe oraz wiele innych wyjątkowych publikacji. Kiermasz to również doskonała okazja do bezpośrednich rozmów z wystawcami – pasjonatami książek, którzy z chęcią podzielą się swoją wiedzą i doświadczeniem.

W edycji lipcowej udział wezmą :
Antykwariat Phosphoros, Ministerstwo Starych Książek, Antykwariat Świat w tunelu, Antykwariat 451 stopni, Antykwariat Erudyta, Antykwariat PiBook, Antykwariat Hulajpole, Fundacja Biblioteka Domowa, American Bookstore, Bukinista Robert Gardas, Bukinista Grzegorz Łabuda.

Wydarzeniem towarzyszącym kiermaszowi będą wyjątkowe warsztaty introligatorskie, prowadzone przez Łukasza Suszka z Fundacji Phosphoros. W sobotę i niedzielę w godzinach 12:00–14:00 uczestnicy będą mogli nauczyć się podstawowych technik introligatorskich i własnoręcznie wykonać notes lub szkicownik.
Warsztaty to świetny sposób na rozwijanie kreatywności i naukę prostych napraw książek – zarówno dla młodszych, jak i dorosłych uczestników.

Krakowski Kiermasz Książki (z drugiej ręki) organizowany jest od 2016 roku i na stałe wpisał się w kulturalny krajobraz Krakowa. Wydarzenie promuje czytelnictwo, wspiera ideę drugiego obiegu książek i przypomina o bogatych tradycjach antykwarycznych Krakowa – pierwszego polskiego Miasta Literatury UNESCO.

Organizatorzy:
Stowarzyszenie Antykwariuszy i Bukinistów Krakowskich
KBF – Kraków Miasto Literatury UNESCO

Wsparcie:
Miasto Kraków

Kolejne edycje: 8–10 sierpnia | 22–24 sierpnia | 12–14 września