Edynburg

W 2004 roku Edynburg został pierwszym miastem, które przystąpiło do sieci Miasta Literatury UNESCO. Miasto to był skupiskiem literatury szkockiej, którą wyróżnia wielowiekowa tradycja. W szczególności Edynburg był ważnym ośrodkiem anglojęzycznej literatury oświeceniowej w XIX wieku. Bez wątpienia najważniejszym szkockim pisarzem był Sir Walter Scott, znany przede wszystkim jako autor wydanej w 1820 roku romantycznej powieści historycznej Ivanhoe. Inni wybitni edynburscy pisarze to m.in. Sir Arthur Conan Doyle, autor powieści o Sherlocku Holmesie, które były pierwowzorami współczesnej prozy detektywistycznej, oraz Robert Louis Stevenson, autor klasycznych opowiadań przygodowych jak Wyspa skarbów czy Doktor Jekyll i Pan Hyde. J. M. Barrie, autor popularnego spektaklu dla dzieci Piotrusia Pana, studiował na Uniwersytecie Edynburskim.

Dziedzictwo literackie Edynburga nie ogranicza się do prozy. Jeden z najwybitniejszych filozofów Oświecenia, David Hume, mieszkał tu, podobnie jak Adam Smith, ojciec nauk ekonomicznych. Z kolei Karol Darwin studiował na Uniwersytecie Edynburskim.

Jeśli chodzi o współczesnych pisarzy, najbardziej wpływowym mieszkańcem Edynburga jest Irvine Welsh, jeden z pionierów gatunku literackiego cyberpunk. Jego najbardziej znaną powieścią jest Trainspotting. Ślepe tory, które pokazuje życie szkockich narkomanów z nizin społecznych, oraz Porno, Ohyda i Klej. Welsh okazjonalnie pisze w miejskim slangu szkockim, przez co jego książki bywają niełatwą lekturą dla laików. Natomiast brytyjska pisarka J. K. Rowling zaczęła pisać swoją niesłychanie popularną serię powieści o Harry’m Potterze w edynburskiej kawiarni.

Dzięki znajdującym się w mieście muzeom oraz salom koncertowym, a także odbywającym się tu licznym festiwalom muzycznym, filmowym oraz literackim, Edynburg bez wątpienia należy do czołowych ośrodków kulturalnych w Wielkiej Brytanii.

W stolicy Szkocji jest wiele wydarzeń dla miłośników książek. Międzynarodowy Festiwal Książek w Edynburgu jest największym na świecie. Co roku organizuje ponad 700 wydarzeń. Liczne mniejsze wydarzenia literackie odbywają się w Edynburgu. Inne festiwale książek to m.in.: Independent and Radical Book Fair, poświęcone literaturze alternatywnej, Edinburgh Book Fringe, Portobello Book Festival oraz Duddingston Festival. Z kolei w każdy poniedziałek czytelnicy mogą brać udział w spacerze szlakiem Doktora Jekylla i Pana Hyde’a, dzięki czemu można poznać miejsca, które zainspirowała klasyczną powieść Roberta Louisa Stevensona. Book Week Scotland for Readers and Writers ma coś dla czytelników z każdej grupy wiekowej.

W ramach dwusetnej rocznicy wydania Waverley Waltera Scotta, pierwszej powieści historycznej, oraz dziesiątej rocznicy przystąpienia Edynburga do programu Miasto Literatury UNESCO, została zainaugurowana kampania Great Scott! Polegała na umieszczaniu cytatów z dzieł Scotta po całym mieście oraz na rozdawaniu bezpłatnych egzemplarzy jego książek.

Najsłynniejszą nagrodą literacką związaną z Edynburgiem jest First Book Award, przyznawana przez czytelników za debiuty literackie. Jej wręczenie jest częścią Międzynarodowego Festiwalu Książek. Z kolei zainaugurowana w 1919 roku James Tait Black Prize jest najstarszą nagrodą literacką w Wielkiej Brytanii. Przyznawana jest za najlepszą powieść oraz za najlepsze dzieło biograficzne wydane w poprzednim roku. Natomiast Saltire Society Literature Awards są uznawane za największe wyróżnienia dla szkockich pisarzy.

W XIX wieku drukarnie i wydawnictwa były kluczowymi segmentami w gospodarce Edynburga. Chociaż obecnie mieści się w Londynie, założone w 1819 roku Chambers Harrap jest pionierem brytyjskiego przemysłu książkowego. Obecnie najbardziej wpływowym szkockim wydawnictwem jest Canongate, które odnosi sukces od publikacji Życia Pi w 2001 roku. Odtąd wydało bestsellery autorstwa m.in. Philipa Pullmana i Margaret Atwood. Luath Press drukuje książki z różnych gatunków, od poezji po przewodniki turystyczne. University of Edinburgh Press jest czołowym wydawnictwem naukowym. Z kolei wiele niezależnych wydawnictw, m.in. Fledgling Press, które są poświęcone promocji młodych talentów, znajduje się w stolicy Szkocji.

Pierwszą edynburską bibliotekę otwarto  w 1725 roku. Odtąd biblioteki są kluczową częścią życia kulturalnego miasta. National Library of Scotland jest jedną z czołowych bibliotek naukowych w Europie. W ich zbiorze znajdują się liczne cenne rękopisy związane z literaturą szkocką. Miłośnicy poezji zaś docenią Scottish Poetry Library, pierwszą na świecie bibliotekę poświęconą wyłącznie poezji. W City of Edinburgh Council Libraries odbywają się liczne wydarzenia dla wszystkich gróp społecznych – w tym dla dzieci, seniorów oraz osób niepełnosprawnych – oraz archiwa i specjalistyczne kolekcje.

Edynburg jest także miastem obfitującym w księgarniach. Jest ich 52. Czytelnicy mogą ściągnąć aplikację na iPhone’ie, na której jest mapa ze wszystkimi księgarniami w mieście. Najbardziej znane księgarnie to m.in.: Edinburgh Bookshop, którego zbiory liczą 4 tysiące książek, Edinburgh Book, największy antykwariat książkowy w mieście, Till’s Bookshop, antykwariat słynący ze swojego dużego katalogu literatury fantastycznej i science fiction, Elvis Shakespeare oraz Armchair Books. Wydarzenia literackie regularnie odbywają się w edynburskich księgarniach. Natomiast Deadhead Comics jest czymś dla fanów komiksów.

Fundusz City of Literature Trust – Literary Tourism Innovation Fund został zainaugurowany w 2014 roku. Zarówno prywatne, jak i publiczne instytucje mogą starać się o wsparcie finansowe oraz o pomoc w rozwijaniu pomysłów związanych z turystyką literacką.

Warto wspomnieć o programach publicznych wspierających czytelnictwo. Scottish Book Trust prowadzi program dla szkół, który rozwija umiejętność kreatywnego pisania wśród młodzieży poprzez mentorstwo. Uniwersytet Edynburski także oferuje dyplomy z zakresu kreatywnego pisania i wręcza nagrody dla początkujących pisarzy na studiach wszystkich stopni. Natomiast edynburska rada miejska prowadzi Zintegrowaną Strategię Czytelnictwa.