Raport z badania krakowskiego pola literackiego

Gra w literaturę, czyli wszystko, co chcielibyście wiedzieć o krakowskim środowisku literackim, ale baliście się zapytać

W tej niełatwej branży w równym stopniu liczy się koncentracja na własnej karierze, jak i umiejętność współpracy. Dla jednych sukcesem jest konsekwentnie zachowana niezależność, która budzi uznanie konkretnej publiczności, dla innych – docenienie przez ekspertów. O tym, kto w tej grze odgrywa rolę wiodącą, a kto funkcjonuje na uboczu, decydujemy my wszyscy – aktorzy pola literackiego, opisani w pionierskim raporcie „Dramat i życie” Krakowa – Miasta Literatury UNESCO.

Pisarko i pisarzu, wydawco i księgarzu, antykwariuszu, krytyku, blogerze i wreszcie Ty, czytelniczko bądź czytelniku – to o Was jest raport z badania krakowskiego środowiska literackiego i to do Was go kierujemy. „Dramat i życie” jest pierwszą publikacją tak wnikliwie przyglądającą się regułom gry, w której stawką są osiągnięcia artystyczne, uznanie odbiorcy i sukces komercyjny. Cel raportu był prosty, choć wynikał z niechęci do upraszczających odpowiedzi. Chcieliśmy się dowiedzieć, kim w kontekście pracy twórczej i uwikłania w rynek jest dziś pisarka/pisarz. Pragnęliśmy sprawdzić, w jakiej kondycji są instytucje literackie oraz ich pracownicy. Badanie przeprowadziliśmy w Krakowie, ale nie mamy wątpliwości, że z raportem powinni zapoznać się wszyscy, którzy na co dzień zajmują się literaturą, a wnioski z badań dotykają problemów o ogólnopolskim, a nawet międzynarodowym zasięgu i charakterze.

W tej branży zasady rozumiane są wielorako, a stawki podlegają ciągłym zmianom. Za kryteria sukcesu przyjąć można udział w znanym festiwalu literackim, zdobycie prestiżowej nagrody czy aplauz recenzentów. Osiągnięcia w dziedzinie literatury można widzieć też wbrew logice komercyjnej: podług logiki „na opak”, w której grubość portfela nie ma nic wspólnego z zawrotną karierą. A może sukces to silna pozycja w środowisku? W centrum uwagi jest przyjemnie, ale przecież z daleka widać lepiej.

Raport porządkuje naszą wiedzę o środowisku literackim i daje szeroki ogląd sytuacji. Nikt nie działa tu w próżni. Celem pisarki/pisarza jest zrozumienie i opisanie otaczającej nas wszystkich rzeczywistości, krytyczne spojrzenie na stosunki międzyludzkie i poszukiwanie prawdy. Ale o efektach tej pracy decyduje liczna grupa aktorów społecznych.

Nasz raport to opowieść o tym, czego środowisko literackie potrzebuje, a także o tym, co wynika z zewnętrznych uwarunkowań, do których musi się dostosować. Niechciane sojusze, momenty przełomowe i zwroty akcji, podwójne życie i walka o uznanie: to wszystko w literackiej „grze o tron” rozbija się pomiędzy autonomią, czyli swobodą artystyczną i ekonomiczną, a heteronomią – zależnością od rynku wydawniczego, źródeł finansowania i polityki. „Bycie artystą to przede wszystkim podporządkowanie” – powiedział u progu XXI wieku francuski pisarz Michel Houellebecq. Czy aby na pewno? I jeśli tak, to jaki ma to wpływ na kształt branży i jej dynamikę, a także – jaką rolę odgrywa (i może odgrywać) w tym wszystkim miasto? O tym dowiecie się z raportu „Dramat i życie”.

POBIERZ PEŁNĄ WERSJĘ RAPORTU
POBIERZ PODSUMOWANIE RAPORTU

Nie wystarcza nam wizerunek miasta, którego wyłącznym celem jest pielęgnowanie i celebracja literackiej tradycji. Literatura jest żywa tylko wtedy, gdy zasilają ją nowe opowieści przedstawiające aktualną sytuację ludzi żyjących w dynamicznie zmieniającym się świecie. Opowieści te muszą zostać nie tylko napisane, ale też wydane, omówione, wypromowane, przedyskutowane etc. Miasto może być nie tylko sceną tych wszystkich działań, ale także ich inicjatorem i inspiratorem.

Z przedmowy Izabeli Helbin, Dyrektor Krakowskiego Biura Festiwalowego

Wnioski płynące z badania i zawarte w raporcie rekomendacje zostaną praktycznie wykorzystane w formułowaniu działań programu Krakowa-Miasta Literatury UNESCO. Posłużą opracowaniu narzędzi umożliwiających stabilne funkcjonowanie krakowskiego pola literackiego i wspierających jego rozwój. Dowiedz się więcej o celach projektu i metodologii badań.

 

Publikacja powstała w ramach projektu „Literatura w mieście. Badania krakowskiego sektora książki” dofinansowanego ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.