Polska literatura w natarciu

Dzień drugi Targów upłynął na polskim stoisku Krakowa i Wrocławia pod znakiem spotkań z blisko 30 gośćmi z Polski, Francji, Belgii, Ukrainy i Włoch. W ramach polskiej prezentacji na Salon du livre odbyły się spotkania autorskie m.in. z Mariuszem Szczygłem, Krzysztofem Vargą, Normanem Daviesem, Jurijem Andruchowyczem, Danielem Beauvois, Philippe Trétiackiem, Patrickiem Gaumerem, Grzegorzem Rosińskim. Zarówno polska księgarnia, jak i stanowiska do podpisywania książek przeżywały prawdziwe oblężenie. Długie kolejki czytelników ustawiały się po autografy Grzegorza Rosińskiego, Wojciecha Tochmana czy Jurija Andruchowycza. Stoisko polskie odwiedził także Prezydent Republiki Francuskiej François Hollande, który spotkał się z przedstawicielami polskich miast. Przyjął w prezencie polskie książki, m.in. Kolaże Szymborskiej wydane przez krakowski MOCAK, a także francuskie tłumaczenie Z dziennika podróży Andrzeja Bobkowskiego.

Spotkanie polskich reportażystów: Mariusza Szczygła i Wojciecha Tochmana przyciągnęło prawdziwe tłumy czytelników. Nie jest tajemnicą, że francuscy odbiorcy w sposób szczególny cenią sobie literaturę faktu. Dyskutując o tajnikach rzemiosła reporterskiego, autorzy zwracali uwagę na odpowiedzialność twórcy za słowo. Literatura bez szczegółu nie istnieje – powiedział Wojciech Tochman zapytany o to, jak dużo detali powinno być w dobrym reportażu. Kiedy jest szczegół, sprawa nie wymaga dodatkowego komentarza – dodał. Sporo miejsca poświęcono najważniejszym twórcom gatunku: Ryszardowi Kapuścińskiemu i Hannie Krall. O Jerzym Grotowskim rozmawiali Georges Banu, Erik Veaux i Ludwik Flaszen, najwybitniejszy znawca teatru eksperymentalnego twórcy związanego z Wrocławiem i jego wieloletni współpracownik. Joanna Olech i Jean-Philippe Arrou-Vignod opowiadali o bohaterach ze swojego dzieciństwa, pisarka zdradziła m.in. dlaczego została autorką bajek dla dzieci. Przygotowywałam się do zawodu ilustratorki i to przypadek zrządził, że zaproszono mnie do zrobienia komiksu – mówiła. Jaki jest sposób na sukces Joanny Olech? Nie schlebiam gustom młodych czytelników – wyjaśniała – książki, które piszę przede wszystkim musza podobać się mnie samej. To dlatego są autentyczne. Zdarza mi się jednak, że zmieniam je po recenzjach moich własnych dzieci – przyznała pisarka, dodając, że nigdy nie wie jak skończy się książka. Po prostu zaczynam pisać, najpierw idzie ciężko, ale później bohaterowie zaczynają żyć własnym życiem.

O surrealizmie codzienności i Wisławie Szymborskiej rozmawiali Masza Potocka, Magdalena Sroka i Michał Rusinek w spotkaniu z Christiane Louis. Francuskiej publiczności zaprezentowano przede wszystkim wydane przez krakowski MOCAK Kolaże noblistki.

Kolaże poetki są doskonale odbierane przez francuską publiczność. Nie tylko jako oryginalna, autonomiczna forma artystycznej ekspresji, która z prywatnej korespondencji przewędrowała do galerii nieomal na całym świecie, ale także jako klucz do jej twórczości poetyckiej. Znaleźć w nich bowiem można te same lub podobne tropy, ślady, wątki, co w wierszach. Ironiczne, surrealistyczne, minimalistyczne, podszyte filozofią wyznawaną przez poetkę i realizowaną zarówno w poważnej twórczości literackiej, tzw. twórczości niepoważnej, jak i kolażach właśnie.

Dla francuskiej publiczności, która nie zna dobrze twórczości poetyckiej Szymborskiej – to znakomity punkt wyjścia do promocji jej przekładów – mówił Michał Rusinek, Prezes Fundacji Wisławy Szymborskiej.

Punktem wyjścia do rozmowy prezydenta Wrocławia Rafała Dutkiewicza i brytyjskiego historyka Normana Daviesa była monumentalna opowieść o wielokulturowej historii Wrocławia Mikrokosmos przetłumaczona w 2013 roku na język francuski. Podczas spotkania uczestnicy podkreślali uniwersalny wymiar historii Wrocławia, której nie można sprowadzić po prostu do opowieści o jednym mieście, czy narodzie, ale która jest co najmniej tak wielowymiarowa, jak wiele nazw nosiło to miasto przez stulecia.

Europa nieobecna” to tytuł dyskusji Jurija Andruchowycza, Daniela Beauvois i Huberta Klimko-Dobrzanieckiego. Daniel Beauvois – francuski historyk, pisarz, autor licznych artykułów i tłumacz literatury podkreślił, jak bardzo ważny jest udział Krakowa i Wrocławia w paryskich targach. Kraków i Wrocław to żywe archiwa historii Europy Środkowej – stwierdził. Zwracają uwagę Francji na tę część naszego kontynentu, który Francja rzadko chciała widzieć. Nawiązał tym samym do trudnej polskiej przeszłości, wskazując analogie do historii współczesnej Ukrainy: Zarówno Polska, która przez długi czas nie znała wolności, jak i Ukraina, która jej nie zna wcale, wiedzą dobrze co chcę powiedzieć. „Europa nieobecna” to przede wszystkim Europa milcząca w sytuacji, w jakiej znajduje się osamotniona i porzucona Ukraina – stwierdził pisarz. Zgodzili się z nim Jurij Andruchowycz i Hubert Klimko-Dobrzaniecki. Syte społeczeństwo Zachodu, wyprowadzając swoje rasowe psy woli rozmawiać o rzeczach przyjemniejszych niż Ukraina. Zachód porzucił ten kraj. To najgorsza wojna, bo wojna bez wypowiedzenia – mocna, emocjonalna rozmowa dotykała problematyki wspólnej odpowiedzialności Zachodu.

Fani komiksów spotkali się z prawdziwą legendą tego gatunku, autorem albumów „Thorgal”, „Yans”, „Sioban” i „Szninkiel” – Grzegorzem Rosińskim. W spotkaniu zatytułowanym przewrotnie „Czy Thorgal jest Polakiem?” biograf słynnego rysownika Patrick Gaumer pytał o spotkanie z Jerzym Kosińskim, podczas którego w domu znajomych Rosiński miał wymalować sylwetkę Thorgala, tytułowego bohatera swojego sztandarowego komiksu, na tle alpejskich szczytów. To była pierwsza jego praca, którą zobaczył Kosiński. Rozmawiano o współpracy z Belgiem Jeanem Van Hammem, przesyłaniu do Belgii gotowych rysunków plansza po planszy, za pośrednictwem Ministerstwa Kultury i Sztuki i o tym, jak zostało to zablokowane po wprowadzeniu stanu wojennego. Seria cieszy się do dziś ogromną popularnością, co potwierdziła długa kolejka oczekująca na dedykacje, niektórzy z kompletem wszystkich wydań. Rosiński i Gaumer rozmawiali o różnicach pomiędzy komiksem amerykańskim, japońskim i europejskim. Wyróżnikiem komiksu europejskiego jest, według twórcy Thorgala, jego literackość. Komiksy europejskie są autorskimi opowieściami, które z powodzeniem można porównać z historiami spisanymi na stronach książek.

Ważnym wydarzeniem drugiego dnia Targów była wizyta Prezydenta Republiki Francuskiej na stoisku Krakowa i Wrocławia odnotowana przez najważniejsze telewizje francuskie we wszystkich serwisach informacyjnych. W czasie spotkania Wiceprezydent Krakowa Magdalena Sroka i ambasador RP we Francji Andrzej Byrt zaprosili François Hollande do Krakowa, ten zaś zapewnił, że z radością odwiedzi stolicę Małopolski. Hollande spędził na stoisku kilka chwil, rozmawiając z delegacją polskich miast. Przyjął także egzemplarze Kolaży Wisławy Szymborskiej oraz Z dziennika podróży Andrzeja Bobkowskiego w tłumaczeniu Laurence Dyèvre wydane przez Noir sur Blanc.

Wizyta głowy państwa na stoisku narodowym to ewidentny dowód zainteresowania Polską – mówi Grzegorz Gauden, dyrektor Instytutu Książki. To doskonałe dopełnienie podpisanej przez Ministrów Kultury obydwu państw deklaracji współpracy w dziedzinie promocji czytelnictwa i literatury, a zarazem podkreślenie znaczenie ambitnej polityki kulturalnej wspierającej rynek książki.

W trzecim dniu Targów na stoisku Krakowa i Wrocławia rozmawiać będzie się o Kantorze i Mrożku, o poezji Wisławy Szymborskiej, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Tomasza Różyckiego i Ryszarda Krynickiego. O płci literatury podyskutują Joanna Bator, Olga Tokarczuk i Sylvie Germain. Ważnym punktem niedzielnego programu będzie niewątpliwie debata z udziałem Jurija Andruchowycza i Adama Michnika dotycząca demokracji i wolności mediów, jak również spotkanie gigantów polskiego kryminału: Marka Krajewskiego i Zygmunta Miłoszewskiego.