Raport Krakowa Miasta Literatury UNESCO 2019

Literatura w mieście, miasto w literaturze

Niemal dwa i pół tysiąca lat temu sławny grecki historyk Tukidydes przytoczył słowa ateńskiego stratega Nikiasza o tym, że to ludzie, a nie mury tworzą państwa i miasta. Dziś, kiedy nasze wyobrażenie na temat tego, czym jest dziedzictwo, bezustannie zmienia się i ewoluuje, jedno pozostaje niezmienne, to ludzie tworzą wartości i idee, dzieła sztuki, przedmioty i budynki, które wyrastają z naszej kultury, stają się wkrótce jej kolejnym źródłem. Nie inaczej jest z literaturą.

Kraków z dumą przyjął w 2013 roku tytuł Miasta Kreatywnego UNESCO w dziedzinie literatury i od tego czasu nie ustaje w wysiłkach, by to zaszczytne miano było nie tylko potwierdzeniem istotnego znaczenia miasta Szymborskiej, Miłosza czy Lema dla polskiej czy europejskiej kultury, ale przede wszystkim odzwierciedleniem dynamiki i różnorodności współczesnego życia literackiego.

Prezentowany w niniejszym raporcie katalog działań, jakie podjęło w 2019 roku miasto i Krakowskie Biuro Festiwalowe w raz z licznymi partnerami reprezentującymi środowisko to ledwie wycinek większej całości. Na barwną mozaikę życia literackiego Krakowa składają się dziś festiwale – w tym wyróżniony w ubiegłym roku nagrodą EFFE dla jednego z pięciu najciekawszych wydarzeń kulturalnych kontynentu Festiwal Conrada, poetycki Festiwal Miłosza, skierowany do najmłodszych Festiwal Literatury dla Dzieci czy liczne inicjatywy niezależne, takie jak dynamicznie rozwijający się Festiwal Non-Fiction. Na szczególną uwagę zasługuje konsekwentny rozwój programów skierowanych dla sektora literackiego, w tym ewolucja programu wydawniczego (tylko w 2019 r. pod patronatem Krakowa Miasta Literatury UNESCO ukazało się kilkadziesiąt ogólnie dostępnych, szeroko komentowanych tytułów!), ugruntowany program wsparcia dla niezależnego księgarstwa (w tym świetnie sprawdzający się program wspierania działalności kulturalnej, plenerowe kiermasze antykwaryczne czy coroczny plebiscyt na księgarnie roku), całoroczny i bardzo różnorodny program kursów kreatywnego pisania, coraz intensywniej angażujący środowisko i inspirujący kolejne literackie talenty.

Cieszy ciągła aktywizacja grup o szczególnie ograniczonym dostępie do wartościowej i rozwijającej wyobraźnię literatury – w ramach programu Szkoła Czytania odbyło się w tym roku kilkadziesiąt spotkań, w których wzięli aktywny udział licealiści, seniorzy, a w ramach nowoczesnych praktyk resocjalizacyjnych nawet osadzeni w zakładach karnych.

Na program Kraków Miasto Literatury UNESCO składa się całość inicjatyw angażujących niezliczoną ilość partnerów międzynarodowych, krajowych i lokalnych. Sporą część działań, których ostatecznym celem jest rozwój kultury czytelniczej i wzmocnienie rynku książki w jego różnych wymiarach, projektujemy pod kątem przyszłego Centrum Literatury i Języka Planety Lem. W 2019 r. rozstrzygnięto międzynarodowy konkurs architektoniczny na projekt tej innowacyjnej placówki, która pomieści między innymi nowoczesną multimedialną wystawę będącą hołdem dla myśli i twórczości związanego przez większość życia z Krakowem Stanisława Lema, ekspozycję o języku i komunikacji przygotowaną we współpracy z koalicją polskich językoznawców, a przede wszystkim wielofunkcyjne przestrzenie gotowe na przyjęcie wszystkich wartościowych inicjatyw o charakterze literackim.

Z nadzieją spoglądamy w przyszłość, nie tylko widząc istotną szansę w realizacji tej strategicznej miejskiej inwestycji, ale wierząc głęboko w potencjał kreatywny miasta, które co roku zaskakuje nas mnogością oddolnie inspirowanych inicjatyw, animujących kolejne dzielnice miasta. To niewątpliwy znak szczególnego przywiązania krakowian i krakowianek do kultury książki, ale też solidny grunt, na którym możemy stawiać kolejne kroki na drodze do umacniania unikalnej literackiej tożsamości naszego miasta.

Życzę Państwu miłej lektury!

Izabela Helbin
Dyrektor Krakowskiego Biura Festiwalowego